Taalmuziek die onvertaalbaar is

 




 

De kracht van goede poŽzie schuilt in de inhoud ťn in de vorm. Beide zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat geldt voor de gedichten van Wordsworth als voor geen andere. Vormaspecten als klank, metrum en ritme bepalen in sterke mate mede de betekenis. Laat ze weg en de verzen missen hun doel. En dat precies gebeurt onvermijdelijk bij omzetting in het Nederlands. De alliteraties, het binnenrijm, de uitgekiende woordposities, ze zijn niet te vatten in een gelijkwaardig schema van vijfvoetige jamben zoals Wordsworth dat gebruikte en waarin hij zo uitblonk. Kijk naar de vertalingen die zijn verschenen, en je ziet het direct: de vloeiende kadans is weg, de glans ontbreekt. Maar fundamenteler nog, is het onvermijdelijk verlies van betekenis. Om de woorden te parafraseren van een literatuurcriticus en tijdgenoot van Wordsworth: zonder de taalmuziek van de poŽzie, kan de taalmuziek van de geest - ons denken in al zijn nuances - niet klinken. Ofwel, in de poŽzie is betekenis onlosmakelijk verbonden met klank, metrum en ritme.

Poetry is the music of language, answering to the music of the mind.
                                                               William Hazlitt (1778-1830)

Wordsworth bedrijft taalmuziek die onnavolgbaar is, en daarom laten we haar onvertaald. Wel vindt de lezer in de marge van de tekst ter verduidelijking de betekenis van woorden die minder gangbaar zijn, of die vandaag de dag een wat andere betekenis hebben dan in de tijd waarin ze zijn geschreven.   

Moedige pogingen
Voor wie Wordsworth toch in het Nederlands wil lezen: er zijn enkele moedige pogingen tot vertaling gedaan van losse gedichten en delen van The Prelude. Hieronder twee voorbeelden. De vertalers hebben knap werk verricht, maar het blijft behelpen. 
  • Ivo van Strijtem, De mooiste van Wordsworth, Lannoo/Atlas, Amsterdam 2004
  • Wordsworth en Coleridge, Lyrische balladen, vertaald en toegelicht door Jabik Veenbaas, Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2010

 

 
naar boven